Η αποχώρηση από τον αγωνιστικό αθλητισμό αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μεταβάσεις στη ζωή ενός αθλητή. Μπορεί συχνά να συνδέεται με την ολοκλήρωση μιας επιτυχημένης πορείας όμως για πολλούς συνοδεύεται από συναισθήματα απώλειας, αβεβαιότητας και ψυχολογικής δυσφορίας. Στην αθλητική ψυχολογία, το φαινόμενο αυτό περιγράφεται ως κατάθλιψη ή ψυχολογική δυσκολία που σχετίζεται με τη μετάβαση μετά την αθλητική αποχώρηση.
Ψυχολογικές διαστάσεις
Όταν η αυτοεικόνα του ατόμου έχει δομηθεί σχεδόν αποκλειστικά γύρω από τον ρόλο του αθλητή, η λήξη της αθλητικής καριέρας μπορεί να βιωθεί ως απώλεια σκοπού, κοινωνικής θέσης και προσωπικής αξίας. Η δυσκολία αυτή εντείνεται όταν η αποχώρηση είναι αιφνίδια όπως λόγω κάποιου σοβαρού τραυματισμού.
Βιολογικές μεταβολές
Η συστηματική άσκηση επηρεάζει θετικά νευροδιαβιβαστές όπως η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη και οι ενδορφίνες, οι οποίοι συνδέονται με τη διάθεση, την ευεξία και το αίσθημα ανταμοιβής. Η απότομη διακοπή της έντονης δραστηριότητας μπορεί να οδηγήσει σε μείωση αυτών των μηχανισμών, ενώ παράλληλα μεταβάλλεται η λειτουργία του συστήματος διαχείρισης του στρες του οργανισμού, έτσι ενδέχεται να εμφανιστούν συμπτώματα όπως θλίψη, έλλειψη κινήτρου, κόπωση, διαταραχές ύπνου και αυξημένο άγχος.
Αντίστοιχες δυσκολίες μπορεί να βιώσουν και παιδιά ή έφηβοι!
Η διακοπή λόγω τραυματισμού, αποτυχίας επιλογής σε ομάδες υψηλού επιπέδου ή αυξημένων ακαδημαϊκών απαιτήσεων μπορεί να προκαλέσει θλίψη, μειωμένη αυτοεκτίμηση, άγχος και αίσθημα απώλειας. Στις μικρότερες ηλικίες, η έγκαιρη υποστήριξη από γονείς, προπονητές και ψυχολόγους είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η ταυτότητα του παιδιού βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση.
Η έγκαιρη προετοιμασία για τη μετάβαση, η διατήρηση φυσικής δραστηριότητας, η ανάπτυξη νέων στόχων και η ψυχολογική υποστήριξη αποτελούν σημαντικούς προστατευτικούς παράγοντες.
Το σημαντικότερο ίσως μήνυμα είναι ότι η αξία ενός ανθρώπου δεν καθορίζεται από μία ιδιότητα, έναν ρόλο ή μια επαγγελματική ταυτότητα. Ο αθλητής είναι κάτι πολύ περισσότερο από τις επιδόσεις, τα μετάλλια ή τις διακρίσεις του. Είναι ένας άνθρωπος με εμπειρίες, σχέσεις, δυνατότητες και πολλαπλές πτυχές προσωπικότητας που συνεχίζουν να υπάρχουν και μετά το τέλος της αγωνιστικής του πορείας. Η αποχώρηση από τον αθλητισμό δεν σηματοδοτεί το τέλος της αξίας ή της ταυτότητάς του, αλλά μια ευκαιρία να ανακαλύψει νέους τρόπους έκφρασης, δημιουργίας και νοήματος στη ζωή του.
Σημείωση: Ο όρος post-sport career depression χρησιμοποιείται κυρίως περιγραφικά. Στην επιστημονική βιβλιογραφία συναντώνται συχνότερα οι όροι depression associated with athletic retirement ή athletic retirement transition difficulties.
