Η αντίληψη ότι τα άτομα με vαρκισσιστικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας, ότι εγκαταλείπουν εύκολα τις διαπροσωπικές τους σχέσεις λόγω αδιαφορίας ή έλλειψης συναισθηματικής επένδυσης αποτελεί μια υπεραπλουστευμένη ερμηνεία ενός πολύ πιο σύνθετου ψυχολογικού φαινομένου. Η σύγχρονη βιβλιογραφία υποστηρίζει ότι πίσω από τη φαινομενική αυτοπεποίθηση, τη μεγαλοπρέπεια και την ανάγκη για θαυμασμό συχνά υποκρύπτεται μια εύθραυστη αυτοεκτίμηση, η οποία είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στην κριτική, την απόρριψη και τη συναισθηματική έκθεση!
Οι στενές συντροφικές σχέσεις αποτελούν ένα πεδίο στο οποίο οι εσωτερικές συγκρούσεις αυτών των ατόμων γίνονται ιδιαίτερα εμφανείς. Eπιθυμούν την αποδοχή, τον θαυμασμό και τη συναισθηματική επιβεβαίωση όμως παράλληλα η αυξανόμενη οικειότητα συνεπάγεται την αποκάλυψη προσωπικών αδυναμιών, ανασφαλειών και αναγκών, γεγονός που μπορεί να βιωθεί ως απειλή για την ιδανικοποιημένη εικόνα του εαυτού τους. Η συναισθηματική εγγύτητα συχνά ενεργοποιεί φόβους που σχετίζονται με την εξάρτηση, την απώλεια ελέγχου και κυρίως την πιθανότητα εγκατάλειψης.
Στο πλαίσιο αυτό, η απόφαση να τερματίσουν πρώτοι μια σχέση μπορεί να λειτουργήσει ως αμυντικός μηχανισμός προστασίας της αυτοεκτίμησης. Η ψυχοδυναμική θεωρία περιγράφει ότι τα άτομα με ναρκισσιστική παθολογία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα σε αυτό που ονομάζεται «ναρκισσιστικό τραύμα» (narcissistic injury), δηλαδή σε εμπειρίες που αμφισβητούν την αξία, την επάρκεια ή τη μοναδικότητά τους. Η αντίληψη –πραγματική ή φαντασιακή– ότι ο σύντροφος απομακρύνεται, ασκεί κριτική ή μειώνει την παρεχόμενη επιβεβαίωση μπορεί να ενεργοποιήσει έντονο ψυχικό πόνο. Υπό αυτές τις συνθήκες, η πρόωρη αποχώρηση από τη σχέση ενδέχεται να βιώνεται ως ένας τρόπος διατήρησης του ελέγχου και αποφυγής μιας πιθανής απόρριψης.
Επιπλέον, ο τερματισμός μιας σχέσης δεν συνδέεται αποκλειστικά με τον φόβο της εγκατάλειψης αλλά το άτομο μπορεί να αποχωρήσει όταν η σχέση παύει να εξυπηρετεί τις ανάγκες επιβεβαίωσης ή όταν ο σύντροφος αρχίζει να αντιμετωπίζεται ως ανεξάρτητο πρόσωπο με δικές του ανάγκες και όρια. Η δυσκολία διατήρησης αμοιβαίων και ισότιμων σχέσεων αποτελεί χαρακτηριστικό που συναντάται συχνά στη ναρκισσιστική παθολογία.
Συνεπώς, η συμπεριφορά του «φεύγω πρώτος» δεν θα πρέπει να ερμηνεύεται αποκλειστικά ως ένδειξη αδιαφορίας ή συναισθηματικής αποστασιοποίησης. Αντιθέτως, συχνά αντανακλά την προσπάθεια διαχείρισης βαθύτερων φόβων που σχετίζονται με την απόρριψη, την ευαλωτότητα, την απώλεια ελέγχου και την προστασία μιας εύθραυστης αυτοεικόνας.
