Για τους περισσότερους από εμάς, το αλκοόλ ίσως να αποτελεί μέρος της κοινωνικής ζωής που συχνά συνδέεται με τη διασκέδαση και την αποφόρτιση. Ωστόσο, όταν η κατανάλωση γίνεται συχνή ή υπερβολική, αρχίσει να επηρεάζει τη ζωή μας…
Σκοπός του άρθρου δεν είναι να ‘δαιμονοποιήσει’ την κατανάλωση αλκοόλ, αλλά να προσφέρει ενημέρωση σχετικά με το πώς επιδρά στον οργανισμό, πώς μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση και ποιες είναι ορισμένες από τις σοβαρές νευροψυχολογικές επιπτώσεις της χρόνιας χρήσης.
Πώς επηρεάζει το αλκοόλ τον εγκέφαλο ?
Το αλκοόλ είναι μια ψυχοδραστική ουσία που δρα ως κατασταλτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος. Μετά την κατανάλωση απορροφάται από το γαστρεντερικό σύστημα και φτάνει στον εγκέφαλο μέσα σε λίγα λεπτά.
Σε νευροχημικό επίπεδο ενισχύει τη δράση του GABA, ενός νευροδιαβιβαστή που μειώνει τη νευρική δραστηριότητα, ενώ παράλληλα μειώνει τη δράση του γλουταμινικού, το οποίο σχετίζεται με τη διέγερση του εγκεφάλου. Αυτός ο συνδυασμός εξηγεί γιατί το αλκοόλ μπορεί να μας προκαλεί χαλάρωση, μείωση των αναστολών και επιβράδυνση της σκέψης. Σημαντικό είναι το γεγονός ότι ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, αυξάνοντας την απελευθέρωση ντοπαμίνης δηλαδή το αίσθημα ευχαρίστησης και αποτελεί βασικό μηχανισμό που εμπλέκεται στην ανάπτυξη των εξαρτήσεων. Ο εγκέφαλος προσαρμόζεται στο αλκοόλ και εμφανίζεται η ανοχή, δηλαδή η ανάγκη για μεγαλύτερη ποσότητα!
Πώς αναπτύσσεται ο εθισμός στο αλκοόλ?
Αναπτύσσεται σταδιακά και περιλαμβάνει τρεις βασικούς μηχανισμούς: Εκτός την ενίσχυση της ανταμοιβής μέσω της ευφορίας ή χαλάρωσης μετά την κατανάλωση και την ανάπτυξη ανοχής με όλο και μεγαλύτερες ποσότητες αλκοόλ, εμφανίζονται τα συμπτώματα στέρησης όταν μειώνεται ή διακόπτεται η χρήση : άγχος, ευερεθιστότητα, τρόμος ή έντονη δυσφορία. Σε προχωρημένα στάδια, η κατανάλωση δεν συνδέεται πλέον με την ευχαρίστηση αλλά με την προσπάθεια αποφυγής των δυσάρεστων συμπτωμάτων.
Κενά μνήμης από το αλκοόλ – Blackout
Πρόκειται για ένα φαινόμενο που το άτομο ναι μεν αλληλοεπιδρά με τους άλλους, όμως αργότερα δεν θυμάται τι συνέβη. Τα κενά μνήμης μπορεί να είναι αποσπασματικά, όπου το άτομο θυμάται ορισμένα γεγονότα ή πλήρη, όπου δεν υπάρχει καμία ανάμνηση της περιόδου της μέθης. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται στο ότι το αλκοόλ επηρεάζει τον ιππόκαμπο, μια περιοχή του εγκεφάλου που είναι κρίσιμη για τη δημιουργία νέων αναμνήσεων.
Αλκοολική ψευδαίσθηση και Αλκοολική παράνοια
Η χρόνια κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να οδηγήσει σε ψυχωσικά συμπτώματα. Η Αλκοολική ψευδαίσθηση χαρακτηρίζεται κυρίως από ακουστικές ψευδαισθήσεις, όπως φωνές που σχολιάζουν ή απειλούν το άτομο ενώ η Αλκοολική παράνοια περιλαμβάνει έντονες παραληρητικές ιδέες, συνήθως καταδίωξης ή ζηλοτυπίας. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το λεγόμενο σύνδρομο Οθέλλου, στο οποίο το άτομο είναι πεπεισμένο ότι ο σύντροφός του είναι άπιστος, χωρίς πραγματικές αποδείξεις.
Αλκοολική άνοια
Πρόκειται για μια μορφή νευρογνωστικής διαταραχής που επηρεάζει τη σκέψη, τη μνήμη και τη λειτουργικότητα του ατόμου. Χαρακτηριστικά, τα άτομα μπορεί να εμφανίζουν: προβλήματα μνήμης, δυσκολία συγκέντρωσης, μειωμένη ικανότητα λήψης αποφάσεων, δυσκολία στον προγραμματισμό καθημερινών δραστηριοτήτων. Η διαταραχή αυτή σχετίζεται με δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο, όπως είναι η εγκεφαλική ατροφία.
Σύνδρομο Korsakoff
Το σύνδρομο Korsakoff αποτελεί μια σοβαρή νευροψυχιατρική διαταραχή που συνδέεται κυρίως με έλλειψη θειαμίνης (βιταμίνη Β1), η οποία είναι απαραίτητη για τη λειτουργία του εγκεφάλου. Τα βασικά χαρακτηριστικά του συνδρόμου περιλαμβάνουν: σοβαρή αδυναμία δημιουργίας νέων αναμνήσεων, σημαντική απώλεια μνήμης, αποπροσανατολισμό, κατασκευή ψευδών αναμνήσεων για να καλυφθούν τα κενά μνήμης. (Σε πολλές περιπτώσεις αποτελεί τη χρόνια φάση της εγκεφαλοπάθειας Wernicke–Korsakoff).
Αλκοόλ και κατάθλιψη: ένας φαύλος κύκλος
Μια σχέση ιδιαίτερα στενή και συχνά αμφίδρομη! Από τη μία πλευρά, η συστηματική κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση, καθώς δρα ως κατασταλτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος και επηρεάζει νευροδιαβιβαστές που σχετίζονται με τη συναισθηματική ισορροπία, όπως η σεροτονίνη και η ντοπαμίνη. Με την πάροδο του χρόνου όμως, η χρήση ενισχύσει αισθήματα θλίψης, κόπωσης και απώλειας ενδιαφέροντος.
Από την άλλη πλευρά, άτομα που βιώνουν καταθλιπτικά συμπτώματα μπορεί να στραφούν στο αλκοόλ ως έναν τρόπο προσωρινής ανακούφισης ή «διαφυγής» από δύσκολα συναισθήματα.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, όπου το αλκοόλ και η κατάθλιψη αλληλοενισχύονται, καθιστώντας πιο δύσκολη τόσο τη μείωση της κατανάλωσης όσο και τη βελτίωση της ψυχικής διάθεσης.
“Έχασα τη δουλειά μου, απομακρύνθηκαν οι δικοί μου και ακόμα έλεγα ότι ‘το ελέγχω’…το πιο τρομακτικό δεν ήταν τι έχανα — ήταν ότι συνέχιζα να πίνω.”
Επιπτώσεις στον εαυτό, την υγεία, την οικογένεια και την εργασία.
Μπορεί να εμφανιστεί παραμέληση της προσωπικής υγιεινής και της καθημερινής φροντίδας του ατόμου, καθώς μειώνεται το ενδιαφέρον για δραστηριότητες που παλαιότερα είχαν σημασία. Παράλληλα, η χρήση αλκοόλ συνδέεται με την ανηδονία, δηλαδή τη δυσκολία να βιώσει κανείς ευχαρίστηση από πράγματα που κάποτε τον ικανοποιούσαν.
Σε σωματικό επίπεδο μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως ηπατικές παθήσεις, καρδιαγγειακές διαταραχές και νευρολογικές βλάβες.
Στο οικογενειακό περιβάλλον μπορεί να εμφανιστούν εντάσεις, συγκρούσεις και συναισθηματική επιβάρυνση για τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Οι σχέσεις δοκιμάζονται ενώ η παραμέληση ευθυνών έχει σημαντικό αντίκτυπο στον εργασιακό τομέα.
Η «κανονικοποίηση» της χρήσης: όταν το πρόβλημα δεν αναγνωρίζεται
Χαρακτηριστικό αυτών των ατόμων είναι η τάση να κανονικοποιούν τη συμπεριφορά τους. Συχνά παρουσιάζουν την κατανάλωση ως μια «προσωπική επιλογή» ή ως κάτι που μπορούν να ελέγξουν, ακόμη και όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι η χρήση έχει αρχίσει να επηρεάζει τη ζωή τους.
Αυτή η στάση συνδέεται με ψυχολογικούς μηχανισμούς όπως η άρνηση, η ελαχιστοποίηση και η ορθολογικοποίηση: με απλά λόγια, το άτομο προσπαθεί να μειώσει την εσωτερική σύγκρουση που δημιουργείται όταν γνωρίζει ότι το αλκοόλ μπορεί να του προκαλεί προβλήματα, αλλά συνεχίζει να το καταναλώνει. Έτσι, η χρήση παρουσιάζεται ως κάτι «φυσιολογικό» ή «ελεγχόμενο», γεγονός που συχνά καθυστερεί την αναγνώριση του προβλήματος και την αναζήτηση βοήθειας.
Ένα μήνυμα ενημέρωσης και βοήθειας
Αν εσείς ή κάποιο κοντινό σας πρόσωπο αντιμετωπίζει δυσκολίες με τη χρήση αλκοόλ, η αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό πρώτο βήμα προς την αλλαγή.
Ζένια Νικολάου,Ψυχολόγος.
