Η ραγδαία εξάπλωση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, έχει επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αναζητούν πληροφορίες, καθοδήγηση…ακόμα και “συμβουλευτική” στον τομέα της ψυχικής τους υγείας. Πόσο σοβαρά επιστημονικά και κλινικά ζητήματα εγείρει αυτή η νέα τάση?
Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης λειτουργούν με βάση στατιστικά μοντέλα γλώσσας, δεν διαθέτουν συνείδηση, ενσυναίσθηση όμως μπορούν και την μιμούνται! Παρότι μπορούν να προσομοιώσουν υποστηρικτικό λόγο, η κατανόησή τους παραμένει επιφανειακή και φυσικά στερούνται κλινικής κρίσης – κυρίως την ικανότητα αξιολόγησης κινδύνου.
Η χρήση AI για την αντιμετώπιση σοβαρών ψυχολογικών ζητημάτων ενέχει πολλούς κινδύνους: να κατευθύνει σε λανθασμένη καθοδήγηση – ιδιαίτερα σε σύνθετα προβλήματα όπως η κατάθλιψη ή οι αγχώδεις διαταραχές. Να ενισχύσει τις γνωστικές στρεβλώσεις που ήδη υπάρχουν, προσφέροντας αμφιλεγόμενες απαντήσεις ενώ η υπερβολική εξάρτηση από τέτοιες πλατφόρμες μπορεί να οδηγήσει σε αποξένωση και απομάκρυνση από την αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας. Σε πιο ακραίες περιπτώσεις, η έντονη προσωποποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και η συνεχής αλληλεπίδραση μπορεί να συνδεθούν με φαινόμενα που προσεγγίζουν την έννοια της ψύχωσης, ιδιαίτερα σε άτομα με προϋπάρχουσα ευαλωτότητα.
Μπορεί το φαινόμενο της συμπεριφορικής εξάρτησης να μην είναι μαζικό, έχει αρχίσει όμως να καταγράφεται ως εθισμός: η χρήση γίνεται δύσκολα ελεγχόμενη αφού ένα chatbox είναι πάντα διαθέσιμο, δε κρίνει, δεν αντιμιλάει και μιμείται άψογα την κατανόηση! Αν και ο όρος “AI Psychosis” δεν αποτελεί επίσημη διαγνωστική κατηγορία, χρησιμοποιείται περιγραφικά για να αποδώσει τέτοιες καταστάσεις.
Η θεραπεία με τον Ψυχολόγο, δεν περιορίζεται στην παροχή απαντήσεων ή συμβουλών αλλά είναι μια δομημένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη διαδικασία που βασίζεται στη προσωπική σύνδεση και τη θεραπευτική συμμαχία – δηλαδή στη δυναμική σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ 2 ανθρώπων: μια σχέση που επιτρέπει την εις βάθος κατανόηση των συναισθηματικών διεργασιών, των γνωστικών σχημάτων και των συμπεριφορικών μοτίβων του ατόμου, κάτι που δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω τυποποιημένων αλγοριθμικών απαντήσεων, καθιστώντας την ανθρώπινη διάσταση αναντικατάστατη!
Ζένια Νικολάου, Ψυχολόγος.
