Η Θεωρία του Αυτοπροσδιορισμού (Self-Determination Theory – SDT), αποτελεί ένα από τα πιο ολοκληρωμένα θεωρητικά μοντέλα που εξηγούν την ανθρώπινη κινητοποίηση και την ψυχολογική ευημερία. Η υγιής ανάπτυξη και το εσωτερικό κίνητρο του ατόμου, προκύπτουν από την ικανοποίηση τριών βασικών ψυχολογικών αναγκών:
- της αυτονομίας, της αίσθησης δηλαδή ότι οι επιλογές και οι πράξεις πηγάζουν από προσωπική θέληση·
- της ικανότητας, που αφορά την ανάγκη να νιώθει κανείς αποτελεσματικός και επαρκής·
- της σχέσης/σύνδεσης – της εμπειρίας ουσιαστικών, υποστηρικτικών και ασφαλών διαπροσωπικών δεσμών.
Όταν αυτές οι ανάγκες ικανοποιούνται, το άτομο αναπτύσσει μεγαλύτερη ψυχολογική ανθεκτικότητα, αυτορρύθμιση και ενδογενές κίνητρο. Αντιθέτως, η παρατεταμένη ματαίωσή τους —όπως συμβαίνει σε περιβάλλοντα υπερπροστασίας, έντονου ελέγχου ή οικονομικής εξάρτησης— συνδέεται με μειωμένη αυτο-αποτελεσματικότητα, εξαρτητικές συμπεριφορές και μεγαλύτερη δυσκολία μετάβασης στην ενήλικη ζωή.
Συμβουλή προς γονείς
Η ενίσχυση της αυτονομίας ενός παιδιού δεν σημαίνει απομάκρυνση ή έλλειψη φροντίδας· σημαίνει υποστηρικτική καθοδήγηση χωρίς υπερβολικό έλεγχο. Τα παιδιά αναπτύσσονται υγιέστερα όταν ικανοποιούνται τρεις βασικές ψυχολογικές ανάγκες, όπως είδαμε παραπάνω: η αυτονομία, η ικανότητα και η σύνδεση.
- Δώστε επιλογές, ακόμη και σε μικρά πράγματα, ώστε το παιδί να νιώθει ότι οι αποφάσεις του έχουν σημασία.
- Επιτρέψτε την ανάληψη ευθύνης, ανάλογα με την ηλικία, ώστε να ενισχυθεί το αίσθημα ικανότητας.
- Δείξτε ζεστασιά και σταθερή παρουσία, χωρίς να καθοδηγείτε τα πάντα, για να διατηρείται η αίσθηση ασφαλούς σύνδεσης.
Με το να προσφέρετε χώρο για πρωτοβουλίες και να ενθαρρύνετε την προσπάθεια αντί να παρεμβαίνετε υπερβολικά, βοηθάτε το παιδί να χτίσει εσωτερικό κίνητρο, αυτοπεποίθηση και ψυχική ανθεκτικότητα. Η ουσία δεν είναι να αποφύγει το παιδί τα λάθη, αλλά να ξέρει ότι μπορεί να τα διαχειριστεί — και ότι εσείς θα είστε εκεί ως υποστηρικτικό πλαίσιο, όχι ως μηχανισμός ελέγχου ή υπερπροστασίας.
