Η οικονομική στήριξη των παιδιών μέσω ‘χαρτζιλικιού’ αποτελεί μια διαδεδομένη πρακτική στην ελληνική οικογένεια. Αν και μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο μάθησης σχετικά με τη διαχείριση χρημάτων, σε ορισμένες περιπτώσεις εξελίσσεται σε παράγοντα που ενισχύει την εξάρτηση και δυσκολεύει την ανάπτυξη αυτονομίας. Η αυτονομία αποτελεί βασική ψυχολογική ανάγκη και κεντρικό στοιχείο της υγιούς μετάβασης στην ενήλικη ζωή. Tα παιδιά και οι έφηβοι χρειάζονται ευκαιρίες να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και να αισθάνονται ότι μπορούν να διαχειριστούν τις επιλογές τους (Self-Determination Theory). Η έλλειψη αυτών των ευκαιριών μπορεί να περιορίσει την αυτο-αποτελεσματικότητα και την αίσθηση προσωπικής ικανότητας.
Όταν το χαρτζιλίκι δίνεται χωρίς όρια, σαφή πλαίσια ή τη σταδιακή μεταφορά ευθύνης, μπορεί άθελά του να λειτουργήσει ως μηχανισμός υπερπροστασίας. Έρευνες δείχνουν ότι οι υπερπροστατευτικές πρακτικές —συμπεριλαμβανομένης της υπερβολικής οικονομικής στήριξης— συνδέονται με μειωμένη αίσθηση αυτονομίας και μεγαλύτερη δυσκολία προσαρμογής στις απαιτήσεις της ενήλικης ζωής. Τα παιδιά ενδέχεται να αναπτύξουν εξάρτηση από τους γονείς για τη λήψη αποφάσεων ή για την κάλυψη βασικών αναγκών, γεγονός που περιορίζει την οικοδόμηση δεξιοτήτων αυτοδιαχείρισης.
Άλλη έρευνα του 2024, μας δείχνει ότι η συνεχής οικονομική βοήθεια από τους γονείς σε νέους έως 26 ετών σχετίζεται με πιο μακροχρόνια εξάρτηση και πιθανές δυσκολίες στην ενήλικη ανεξαρτησία — και ότι η οικονομική αυτονομία αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την πλήρη μετάβαση στην ενηλικίωση.
‘Η παροχή χρημάτων μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματικό εργαλείο εκπαίδευσης μόνο όταν συνδέεται με υπευθυνότητα, ξεκάθαρους στόχους και σταδιακά αυξανόμενη αυτονομία.’
Τέλος, μελέτη ανέδειξε ότι οι χρηματοδοτικές μεταβιβάσεις από γονείς προς τα παιδιά μειώνονται καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, και ότι η ηλικία είναι ένας από τους πιο ισχυρούς δείκτες για την παροχή υποστήριξης — δηλαδή, οι γονείς τείνουν να μειώνουν την οικονομική βοήθεια καθώς τα παιδιά αποκτούν ενήλικους ρόλους και λιγότερη ανάγκη οικονομικής στήριξης. Αυτό αντανακλά κοινωνικά και ψυχολογικά «κανονικά» στάδια της μετάβασης στην ενηλικίωση, όπου η οικονομική ανεξαρτησία αποτελεί κεντρικό στοιχείο υγιούς ανάπτυξης.
Με αυτό τον τρόπο οι γονείς καλλιεργούν την ανεξαρτησία, ενισχύουν την αυτοπεποίθηση και συμβάλλουν στην ψυχική ανθεκτικότητα των παιδιών, δημιουργώντας γέφυρα προς μια ώριμη και αυτάρκη ενήλικη ταυτότητα.
Ζένια Νικολάου
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια CBT
