Κάποιες φορές, οι λέξεις που επιλέγουμε μπορούν ‘να χτίσουν γέφυρες, είτε να υψώσουν τείχη’ . Αν και συχνά οι 2 λέξεις συγχέονται, η ψυχολογική τους βάση και το αποτέλεσμα που επιφέρουν στον δεσμό είναι εκ διαμέτρου αντίθετα!
Αιτιολόγηση: Μήπως αναζητώ κατανόηση?
Το άτομο αναγνωρίζει ότι η πράξη του επηρέασε αρνητικά τον σύντροφό του. Στη συνέχεια, μοιράζεται την εσωτερική του κατάσταση (π.χ. κόπωση, άγχος, παρελθοντικά τραύματα) για να βοηθήσει τον άλλον να κατανοήσει το «γιατί», όχι για να ζητήσει άφεση αμαρτιών χωρίς συνέπειες.
Στόχος: Η ενίσχυση της οικειότητας μέσω της ευαλωτότητας.
Δικαιολόγηση: Μήπως κάνω μια προσπάθεια προστασίας του ‘Εγώ’ μέσω της μετατόπισης της ευθύνης?
Το άτομο παρουσιάζει τον εαυτό του ως θύμα των περιστάσεων ή της συμπεριφοράς του συντρόφου του. Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι: «Δεν έφταιγα εγώ, εσύ με ανάγκασες» ή «Ήταν το μόνο λογικό που μπορούσα να κάνω».
Στόχος: Η αποφυγή της ενοχής και η διατήρηση μιας αλάνθαστης εικόνας.
Η Αμυντικότητα ως «Ιππότης της Αποκάλυψης»
Η αμυντικότητα (μέρος της οποίας είναι η δικαιολόγηση) κατατάσσεται στους «Τέσσερις Ιππότες της Αποκάλυψης», δηλαδή στις συμπεριφορές που προβλέπουν με μεγάλη ακρίβεια το τέλος μιας σχέσης. Ο Gottman επισημαίνει ότι η αμυντικότητα είναι ουσιαστικά ένας τρόπος να κατηγορήσουμε τον σύντροφό μας, λέγοντας: «Το πρόβλημα δεν είμαι εγώ, είσαι εσύ». Αυτή η στάση είναι εξαιρετικά καταστροφική, καθώς κλιμακώνει τη σύγκρουση αντί να την επιλύει. Όταν ο ένας σύντροφος καταφεύγει σε δικαιολογίες, παύει να ακούει το παράπονο του άλλου, με αποτέλεσμα ο διάλογος να διακόπτεται και το ζευγάρι να εγκλωβίζεται σε έναν φαύλο κύκλο αμοιβαίας απόρριψης. Η αμυντικότητα δεν επιτυγχάνει ποτέ τον στόχο της, που είναι η προστασία του εαυτού· αντίθετα, οδηγεί στην απομάκρυνση και τη συναισθηματική αποσύνδεση.
Αιτιολογώ – Δικαιολογώ: Γιατί η διάκριση είναι σημαντική;
Όταν ένας σύντροφος δικαιολογείται, ο άλλος αισθάνεται ότι τα συναισθήματά του ακυρώνονται αντιθέτως, η αιτιολόγηση επιτρέπει στο ζευγάρι να συνεργαστεί για να αποφευχθεί το ίδιο λάθος στο μέλλον, καθώς το πρόβλημα εντοπίζεται στη ρίζα του και όχι στην άμυνα.
«Η αμυντικότητα αποτελεί μια μορφή “αντεπίθεσης” που σπάνια οδηγεί σε συμφιλίωση, καθώς το άτομο που δικαιολογείται αρνείται να δει το μερίδιο ευθύνης του, καθιστώντας αδύνατη την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης.»
3 βήματα για να καταφέρω τη μετάβαση από τη δικαιολόγηση στην αιτιολόγηση:
Αποδοχή ευθύνης: «Έκανα λάθος και καταλαβαίνω ότι σε πλήγωσα».
Παροχή πλαισίου χωρίς ακύρωση: «Ήμουν υπό πίεση, αλλά αυτό δεν δικαιολογεί τον τρόπο που σου μίλησα».
Δέσμευση για αλλαγή: «Την επόμενη φορά θα προσπαθήσω να σε ενημερώσω νωρίτερα».
«Το Αντίδοτο στην Αμυντικότητα, το οποίο σύμφωνα με τον Gottman είναι η αποδοχή – έστω και ενός μικρού μέρους της ευθύνης, μετατρέπει τη «δικαιολόγηση» σε «αιτιολόγηση» και ανοίγει τον δρόμο για υγιή επικοινωνία.»
Ζένια Νικολάου
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια CBT
